Co to jest chlamydia?

Nierzeżączkowe zakażenia układu moczowo-płciowego (NGU) obejmują zakażenia wywołane przez bakterie, wirusy, pierwotniaki oraz grzyby, z wykluczeniem rzeżączki, która stanowi odrębną grupę zakażeń. Wśród przyczyn NGU największą rolę odgrywa Chlamydia trachomatis (35–75% zakażeń), a wśród pozostałych czynników etiologicznych zakażenia układu moczowo-płciowego zwraca się uwagę na: Ureaplasma urealiticum, Trichomonas vaginalis, Herpes Simple i inne.

Zakażenie chlamydią

Chlamydia trachomatis jest bakterią żyjącą we wnętrzu komórek gospodarza – człowieka. Do zakażenia zdolne są jedynie jej formy zewnątrzkomórkowe, tzw. ciałka elementarne. W tej postaci Chlamydia może przetrwać dość długo, nawet w niesprzyjających warunkach, zanim znajdzie właściwy cel (cylindryczne lub przejściowe komórki nabłonkowe człowieka).

Do zakażenia Chlamydia trachomatis najczęściej dochodzi drogą płciową. Najbardziej narażone na zakażenie są osoby młode, zwłaszcza kobiety poniżej 25. r.ż., stanu wolnego, często zmieniające partnerów seksualnych – przede wszystkim osoby niestosujące w takich kontaktach mechanicznej antykoncepcji (prezerwatywy). Stosunek płciowy bez zabezpieczenia (prezerwatywa) niesie ryzyko zakażenia Chlamydią aż w 80–90% po jednorazowym kontakcie. Pojawiają się także doniesienia o możliwości zakażenia na basenie.

Przebieg kliniczny zakażenia Chlamydią trachomatis zależy od typu bakterii, jaką został zarażony człowiek. Zakażenie serotypem L1, L2, L3 prowadzi do rozwoju ziarniniaka wenerycznego (tzw. ziarnica weneryczna pachwin), natomiast zakażenie serotypem D-K jest przyczyną: nierzeżączkowego zapalenia cewki moczowej oraz śluzowo-ropnego zapalenia szyjki macicy. 

Dość istotnym problemem jest bezobjawowy przebieg zakażenia w około 2/3 przypadków. Niektórzy autorzy podają większą rozbieżność postaci bezobjawowych – między 10–90%. Sytuacja taka wiąże się z niepodejmowaniem leczenia, większym prawdopodobieństwem rozwoju powikłań po zakażeniu, a przede wszystkim nieświadomym przekazywaniem zakażenia kolejnym partnerom. 

Ziarniniak weneryczny

Choroba przenoszona drogą płciową obecnie występuje znacznie rzadziej. W jej przebiegu można wyróżnić trzy okresy:

pierwszy: grudkowo-pęcherzykowa mała zmiana w okolicach płciowych, przebiegająca najczęściej z objawami zapalenia cewki moczowej,

drugi (po upływie 2–6 tygodni): powiększone, bolesne pachwinowe węzły chłonne, czasem przebijające się przez skórę i tworzące przetoki,

trzeci (u osób nieleczonych): zwłóknienie i bliznowacenie powodujące zwężenie cewki moczowej i odbytnicy.

Zakażenie Chlamydią trachomatis u kobiet

Zakażenie Chlamydią trachomatis u kobiet obejmuje zapalenie cewki moczowej, śluzowo-ropne zapalenie szyjki macicy oraz zapalenie odbytu. 

Wśród towarzyszących zapaleniu objawów do najczęściej obserwowanych należy: zaczerwienienie i obrzęk ujścia zewnętrznego cewki moczowej, z uczuciem parcia na mocz i objawami dyzurycznymi (ból i pieczenie w czasie oddawania moczu). Ponadto w zapaleniu szyjki macicy stwierdza się: wydzielinę śluzowo-ropną w ujściu zewnętrznym szyjki, zaczerwienienie i obrzęk tarczy części pochwowej szyjki macicy, przesunięcie terminu czy wydłużenie miesiączki, krwawienia międzymiesiączkowe.

Zakażenie Chlamydią trachomatis może być przyczyną licznych powikłań. Zakażenie drogą wstępującą może przenosić się na wyższe piętra układu płciowego, powodując stany zapalne błony śluzowej macicy, jajowodów, jajników. Możliwe jest także zapalenie otrzewnej oraz tkanki łącznej okołowątrobowej (zespół Fitz-Hugh-Curtis). Zmiany zapalne w obrębie miednicy mniejszej w późniejszym okresie są częstą przyczyną ograniczonej płodności oraz bólów w obrębie miednicy.

Przebyte w młodości zakażenie Chlamydią trachomatis może mieć niekorzystny wpływ na przebieg ewentualnej ciąży. Obserwuje się u tych kobiet częstsze występowanie ciąży ekotopowej, poronień samoistnych, przedwczesne pęknięcie pęcherza płodowego, porody przedwczesne oraz wzrost śmiertelności okołoporodowej noworodków.

Zakażenie Chlamydią trachomatis u mężczyzn

Zakażenie u mężczyzn ma najczęściej postać zapalenia cewki moczowej. Może także pojawić się zapalenie odbytu – głównie u mężczyzn homoseksualnych, oraz zapalenie gardła w przypadku kontaktów urogenitalnych. 

Objawy pojawiają się w ciągu 7–21 dni od zakażenia. Wśród najczęściej zgłaszanych dolegliwości obserwuje się: przejrzysty lub mlecznobiały, surowiczy lub śluzowy wyciek z cewki moczowej. Dodatkowo zakażeniu mogą towarzyszyć gorączka, zaczerwienienie i nadmierne ucieplenie skóry okolicy krocza, kłujący ból przy oddawaniu moczu, ostre zapalenie najądrza. Gdy proces zapalny obejmuje gruczoł krokowy, pojawiają się tępe bóle okolicy krocza, promieniujące w kierunku pachwin, jąder i pleców. 

Rozprzestrzeniające się zakażenie u mężczyzny może doprowadzić do zapalenia najądrzy (1–3%). Nieleczone prowadzi do zmian pozapalnych, które mogą być przyczyną ograniczonej płodności. Ponadto Chlamydia trachomatis bywa przyczyną przewlekłego zapalenia gruczołu krokowego oraz zwężenia cewki moczowej. 

Wśród powikłań zakażenia Chlamydią trachomatis, wspólnych zarówno dla kobiet, jak i dla mężczyzn, warto wymienić: zapalenie błony śluzowej odbytu (spowodowane kontaktami analnymi bądź spływającą wydzieliną u kobiet), zapalenie spojówek, gardła, płuc, mózgu, opon mózgowo-rdzeniowych, zespół Reitera (odczynowe zapalenie stawów, spojówek, cewki moczowej).

Zakażenie noworodków

Do zakażenia noworodka dochodzi w czasie jego przechodzenia przez zainfekowany kanał rodny matki. U części noworodków dochodzi do kolonizacji jamy nosowo-gardłowej – często przebieg jest bezobjawowy. Około 30–50% noworodków ma objawowe zapalenie spojówek i jamy nosowo-gardłowej. Wtrętowe zapalenie spojówek zwykle uwidacznia się tuż po urodzeniu. Niektóre dzieci rozwijają zapalenie płuc w ciągu pierwszych 3 miesięcy życia, a źródłem zakażenia są chlamydie kolonizujące jamę nosowo-gardłową.

Diagnostyka chlamydii

Najbardziej rozpowszechnioną metodą diagnostyczną jest pobranie wymazu i założenie hodowli komórkowej.

U mężczyzn wymaz pobiera się z cewki moczowej po całonocnym wstrzymaniu mikcji lub po 3–4 godzinach bez oddawania moczu. Kryterium rozpoznania zakażenia jest stwierdzenie więcej niż 4 leukocytów wielojądrzastych (średnia z 10 pól). Należy pamiętać o wykluczeniu rzeżączki i rzęsistkowicy.

U kobiet pobiera się wymaz z kanału szyjki macicy. Potwierdzeniem rozpoznania jest stwierdzenie 10 lub więcej leukocytów wielojądrzastych (średnia z 5 pól) lub, wg innego kryterium, stwierdzenie więcej niż 30 leukocytów w jednym polu widzenia mikroskopu. Należy także pamiętać o wykluczeniu rzeżączki i rzęsistkowicy.

Inne metody diagnostyczne obejmują wykorzystanie sond genetycznych, testów immunoenzymatycznych i testów opartych na PCR.

Leczenie chlamydii

Leczenie, antybiotykoterapia zakażenia spowodowanego Chlamydią trachomatis obejmuje podanie zarówno u kobiet, jak i mężczyzn jednorazowej dawki (1 g) makrolitu – azytromycyny. Innym rozwiązaniem jest podawanie przez 7 dni doxycykliny (100 mg 2 razy dziennie). U kobiet w ciąży oraz u osób uczulonych na tetracykliny można zastosować erytromycynę przez 7 dni. 

W związku z bardzo łatwym przenoszeniem się zakażenia podczas stosunku oraz dość częstym bezobjawowym przebiegiem zaleca się natychmiastowe leczenie obydwojga partnerów. Zmniejsza się dzięki temu częstość nawrotów choroby i przetrwałego zakażenia oraz ich rozpowszechnianie.

Słowa kluczowe: chlamydioza, nierzeżączkowe zakażenia układu moczowo-płciowego (NGU)

Bibliografia

Dziubek Z. Choroby zakaźne i pasożytnicze, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2003, ISBN 83-200-2748-9
Boroń-Kaczmarska A. Choroby zakaźne w zarysie, Pomorska Akademia Medyczna, Szczecin 2004, ISBN 83-89318-35-0
Virella G. Mikrobiologia i choroby zakaźne, Urban & Partner, Wrocław 1999, ISBN 978-83-85842-59-0
Jabłońska S., Majewski S., Choroby skóry i choroby przenoszone drogą płciową, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2010, ISBN 978-83-200-4154-5