Obserwacja śluzu

Każda kobieta decydująca się na naturalną metodę antykoncepcji musi dokładnie poznać swój organizm, zrozumieć przemiany jakie w nim zachodzą i nauczyć się je obserwować. Jest to praca żmudna, wymagająca systematyczności, sumienności i samodyscypliny, ale przy prawidłowym wykonywaniu przynosząca oczekiwane efekty. Metodę obserwacji śluzu zaczął opracowywać w 1953 roku wraz z żoną australijski lekarz John Billings.

Śluz

W metodzie obserwacji śluzu, zwanej też metodą owulacji lub Billingsów, właśnie ocena tej „substancji” dostarcza informacji o „stanie płodności”. Śluz jest wytwarzany przez gruczoły szyjki macicy, a jego obecność jest niezbędna do prawidłowego zapłodnienia. Umożliwia on przeżycie plemników w drogach rodnych kobiet, zapewniając im właściwe pH i zdolność ruchu. Jednak główną rolą śluzu jest tworzenie bariery, chroniącej jamę macicy przed różnymi drobnoustrojami.

Jak badać śluz szyjkowy?

Śluz można badać na kilka sposobów, należy jednak codziennie używać tej samej metody o identycznej porze dnia. Pierwszą i zarazem najprostszą (ale niepewną) metodą badania śluzu jest ocena obecności lub braku śluzu podczas normalnych czynności fizjologicznych w ciągu dnia. W ten sposób nie sprawdzamy jednak samego śluzu. Polegamy tylko na subiektywnych odczuciach kobiety. Do przeprowadzenia badania śluzu może nam posłużyć czysta, biała, wyprasowana serwetka lub chusteczka.

Codziennie o tej samej porze (najlepiej wieczorem, przed stosunkiem, oddaniem moczu) chusteczką należy ucisnąć okolicę zewnętrznych narządów płciowych i ocenić śluz, pochodzący z przedsionka pochwy. Ostatni sposób pozwala na najlepszą i najdokładniejszą ocenę, ponieważ badamy śluz szyjkowy pobrany z ujścia zewnętrznego kanału szyjki macicy. W celu uzyskania najlepszego dostępu do szyjki macicy należy lekko unieść jedną nogę lub kucnąć, następnie palcem wskazującym (lub środkowym) pobieramy niewielką ilość śluzu z okolicy szyjki macicy, która znajduje się w sklepieniu (na górze) pochwy. Ta metoda obserwacji śluzu jest najbardziej skuteczna, ponieważ śluz szyjkowy w najmniejszy sposób jest podatny na zaburzenia występujące w pochwie, np. stan zapalny.

Dni płodne i niepłodne

Podczas cyklu miesięcznego kobiety pod wpływem hormonów śluz ulega cyklicznym przemianom. W okresie niepłodności przedowulacyjnej możemy zauważyć dwa etapy związane z niskim poziomem estrogenów. Pierwszy charakteryzuje się brakiem występowania śluzu, co przez kobietę jest odczuwane jako suchość w okolicy przedsionka pochwy i zewnętrznych narządów płciowych. Czasami może on nie występować (jest to prawidłowy objaw fizjologiczny).

Etap drugi trwa kilka dni i charakteryzuje go pojawienie się gęstej, lepkiej i skąpej wydzieliny, czyli śluzu gestagennego. Okres płodny związany ze wzrostem poziomu estrogenów i rozpoczyna się wraz ze zmianą konsystencji śluzu. Śluz staje się śliski, gładki, jasny, przezroczysty, szklisty i rozciągliwy (nie urywa się podczas rozciągania w palcach), podobny do białka jajka kurzego. Ma to miejsce około sześć dni przed owulacją. Kobieta w tym okresie odczuwa wilgotność i śliskość w okolicy zewnętrznych narządów płciowych. W cyklu krótkim taki śluz może pojawić się w ostatnich dniach krwawienia lub bezpośrednio po zakończonej miesiączce.

Największe wydzielanie śluzu poprzedza bezpośrednio owulację (ok. 24 godziny). Ostatnia zmiana charakteru śluzu ma miejsce po owulacji - ponownie staje się gestogennozależny. Staje się on mętny, nieprzejrzysty, białawy lub żółtawy, nieśliski, gęsty, lepki oraz urywa się (podczas próby rozciągnięcia między palcami) czasem zupełnie zanika. Jeśli śluz (około trzeciego dnia) znów przyjmie konsystencję płodnego, świadczy to o opóźnieniu owulacji.

Dni płodne rozpoczynają się wraz z pierwszą zmianą cech śluzu. Jego wodnisty charakter umożliwia przeżycie i zdolność ruchu plemników, a co się z tym bezpośrednio wiąże przyczynia się do zapłodnienia komórki jajowej. Okres ten trwa do czwartego dnia  po szczycie wydzielania śluzu. Pozostałe dni cyklu miesięcznego to odpowiednio niepłodność przed- i poowulacyjna.

Metoda objawowo-termiczna

Polega ona na połączeniu kilku metod naturalnej antykoncepcji. Poza obserwacją śluzu kobieta mierzy codziennie temperaturę (oznaczając dzień owulacji poprzez wzrost temperatury ciała) oraz stosuje kalendarzyk w celu określenia długości cyklu miesięcznego i dni płodnych. Metoda ta jest trudniejsza do nauki i wymaga większej dokładności oraz skrupulatnego notowania wszystkich wyników. Jeśli pomiary uzyskane z kilku metod są bardzo rozbieżne, jako wyznacznik dni płodnych stosuje się metodę obserwacji śluzu.

Zalety
Metoda ta, jeśli jest właściwie przeprowadzana, jest najlepszą z metod naturalnego planowania rodziny. Wskaźnik Pearla wynosi 0,5-40. Poza tym uczy ona systematyczności, pozwala poznać lepiej swoje ciało i procesy w nim zachodzące. Jest ona zupełnie bezpieczna dla zdrowia, a wszelki zmiany w układzie hormonalnym są szybciej zauważalne przez kobiety, co pozwala wykryć wiele chorób w stadium początkowym. Poza tym metoda obserwacji śluzu jest akceptowana przez większość kultur i religii.

Wady
Tak jak inne metody naturalne, obserwacja śluzu wymaga powstrzymania się od współżycia  w określonych fazach cyklu miesięcznego, dlatego według WHO nie jest to metoda antykoncepcyjna. Wymaga ona od kobiety systematyczności, dokładności i sumienności w codziennym wykonywaniu pomiarów, poza tym trudność sprawia nauka przeprowadzania badania śluzu oraz interpretacja wyników i wyciągnięcie odpowiednich wniosków. Podczas nauki oceniania śluzu zaleca się wstrzemięźliwość seksualną w pierwszej połowie cyklu (trudność oceny dni płodnych i niepłodnych). Skuteczność metody obserwacji śluzu jest niska u kobiet, nie mających wprawy w jej stosowaniu. Wzrost ryzyka pomyłki dają też zmiany zachodzące w pochwie, np. infekcja, zakażenie. Ta metoda nie jest też skuteczna u kobiet w okresie okołomenopauzalnym, po porodzie lub poronieniu oraz w stanach zapalnych narządów płciowych.


Bibliografia

Bręborowicz G. Ginekologia i położnictwo, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2005, ISBN 83-200-3082-X
Darney D.P., Speroff L. Antykoncepcja, Medycyna Praktyczna, Kraków 2007, ISBN 83-7430-102-2
Pertyński T., Zyss T. (red.), Antykoncepcja, MedPharm, Wrocław 2008, ISBN 978-83-60466-29-2
Guillebaud J., Szarewski A., Wszystko o antykoncepcji, Medycyna Praktyczna, Kraków 1997, ISBN 83-86657-31-6