Plaster hormonalny

Plastry antykoncepcyjne, czyli tzw. system transdermalny, to stosunkowo nowa metoda zapobiegania ciąży, dostępna na polskim rynku od kilku lat. Do jej stosowania zachęcały gwiazdy podczas szeroko zakrojonej kampanii promocyjnej, a w kręgach celebrytów plasterek przylepiony w widocznym miejscu stał się modnym i pożądanym gadżetem, który wypada mieć, nawet jeśli w danym momencie jest się singlem.

Pomijając ten cały szum medialny, trzeba przyznać, że metoda ta jest naprawdę komfortowa i skuteczna, więc nie dziwi towarzyszące jej wielkie zainteresowanie.

Jak działają plastry antykoncepcyjne?

Działanie systemu transdermalnego polega na ciągłym uwalnianiu do organizmu hormonów z plastra przylepionego na gołą skórę. Pomimo nowatorstwa w sposobie wprowadzenia progestagenów do organizmu jest to kolejny środek z grupy antykoncepcji hormonalnej i  korzysta z tych samych rozwiązań, co powszechnie znana i wypróbowana pigułka antykoncepcyjna. Dzięki temu skuteczność w zapobieganiu ciąży jest naprawdę duża.

Działanie progestagenów polega na: hamowaniu owulacji, zagęszczaniu śluzu szyjkowego (plemniki wolniej się w nim poruszają), zmianach w błonie śluzowej macicy uniemożliwiających implantację oraz na zwolnieniu transportu jajowodowego (wydłuża się czas do spotkania komórki jajowej i plemników). Hormony dostają się do organizmu kobiety przez skórę, a nie, jak w przypadku tabletek antykoncepcyjnych, przez układ pokarmowy. Ta droga podania gestagenów, w przeciwieństwie do drogi doustnej, sprawia, że substancja wywiera mniejszy wpływ na wątrobę. Narząd ten zajmuje się między innymi detoksykacją różnych substancji, które napływają krwią prosto z układu pokarmowego. Podanie gestagenów w innym miejscu układu krwionośnego, dokąd przewędrowały ze skóry, zdejmuje z wątroby sporo pracy. Wieloletnie przyjmowanie pigułek antykoncepcyjnych, a także innych leków jest bardzo obciążające dla tego narządu, a ponieważ jest on absolutnie niezbędny do życia, warto o niego zadbać. Dlatego właśnie plastry są takie nowatorskie. 

Kolejną zaletą tego środka jest duża skuteczność, większa nawet niż działanie tabletek antykoncepcyjnych. Wynika to z tego, że o zastosowaniu plastra nie trzeba pamiętać codziennie, a tylko raz w tygodniu. Zmniejsza to możliwość pomyłki. Dodatkowo droga podania uniezależnia skuteczność plastrów od biegunek i wymiotów, które wpływają istotnie na wchłanianie pigułek.

Skutki uboczne plastrów antykoncepcyjnych

Działania niepożądane plastrów są właściwie takie same, jak w przypadku każdej formy antykoncepcji hormonalnej. Należą do nich:

• krwawienia i plamienia acykliczne,
• trądzik, łojotok (szybko przetłuszczające się włosy),
• bóle głowy,
• nudności, wymioty,
• wzdęcia brzucha,
• wzrost ciśnienia tętniczego krwi,
• przyrost masy ciała,
• bóle sutków,
• grzybica pochwy,
• obniżenie libido (zmniejszenie ochoty na seks),
• pogorszenie nastroju, drażliwość (czasem depresja),
• powiększenie żylaków kończyn dolnych,
• powikłania zakrzepowo-zatorowe (mogą zagrażać życiu),
• zaburzenia gospodarki tłuszczowej (więcej złego cholesterolu LDL),
• choroba niedokrwienna serca u kobiet > 35. roku życia palących papierosy.

Lista wygląda przerażająco, jednak, tak jak napisano wyżej, te same działania niepożądane mają pigułki, a przecież wiele kobiet jest z nich zadowolona. Warto jednak o nich pamiętać, gdyż antykoncepcja hormonalna nigdy nie jest obojętna dla organizmu. Niektórzy specjaliści postulują, że ryzyko powikłań zakrzepowo-zatorowych jest większe w przypadku stosowania systemu transdermalnego niż tabletek, jednak nie ma na razie badań to potwierdzających. 

Jak przykleić plaster antykoncepcyjny?

Plaster składa się z trzech warstw. Jedną zrywa się bezpośrednio przed przylepieniem na skórę – jest to warstwa zabezpieczająca. Pod nią znajdują się specjalny klej oraz hormony. Ta warstwa po przylepieniu będzie bezpośrednio przylegać do skóry i wydzielać hormony, które odpowiadają za działanie antykoncepcyjne. Widoczna od zewnątrz trzecia warstwa zbudowana z poliestru jest wodoodporna i ma funkcję ochronną. 

W opakowaniu, które wystarczy na miesiąc, znajdują się trzy plastry. Każdy z nich zawiera dawkę hormonów wystarczającą na jeden tydzień. Stosuje się je przez trzy kolejne tygodnie, po czym należy zrobić tygodniową przerwę, w której nastąpi krwawienie. Plaster należy zmieniać zawsze w tym samym dniu tygodnia, co dodatkowo ułatwia zapamiętanie. Miejsca, w których można umieścić plaster, to podbrzusze, górna, zewnętrzna część ramienia, pośladek, bark lub łopatka. Każdy kolejny plaster należy naklejać dopiero po usunięciu poprzedniego i w innym miejscu, niż znajdował się poprzedni. Ten ostatni wymóg zmniejsza ryzyko nadmiernego podrażnienia skóry kontaktującej się z plastrem. Przed przyklejeniem plastra skóra musi być dokładnie oczyszczona i osuszona. W przypadku gdy kobieta zapomni zmienić plastra w odpowiednim dniu, ma 48 godzin na jego zmianę i sytuacja ta nie wymaga stosowania dodatkowych środków antykoncepcyjnych. Jeśli plaster się odklei, co nie zdarza się jednak często, można go przykleić ponownie w ciągu 24 godzin i nie zmniejszy to skuteczności antykoncepcyjnej. W przypadku gdy plaster się zgubi, należy po prostu przykleić kolejny. 

Do systemu transdermalnej antykoncepcji przekonuje się coraz więcej kobiet i nic w tym dziwnego, biorąc pod uwagę wysoką skuteczność, łatwość użycia i komfort stosowania. Możliwość stosowania jedynie raz w tygodniu stanowi ogromną przewagę plastrów nad tabletkami antykoncepcyjnymi i zmniejsza ryzyko pomyłki. Prawdopodobnie środek ten stanowi przyszłość antykoncepcji.

Bibliografia

Dębski R. Ginekologia kliniczna Tom 1-3, Urban & Partner, Wrocław 2009, ISBN 978-83-7609-013-9
Czajkowski K., Jakimiuk A. (red.), Kliniczna endokrynologia ginekologiczna i niepłodność, Medipage, Warszawa 2007, ISBN 83-89769-31-2
Gillebaud J. Antykoncepcja - pytania i odpowiedzi, Medycyna Praktyczna, Kraków 2005, ISBN 83-7430-012-4
Zdrojewicz Z. (red.), ANTYKONCEPCJA - którą metodę powinnam wybrać?, MedPharm, Wrocław 2008, ISBN 978-83-60466-55-1

Nowe metody antykoncepcji hormonalnej