Rodzaje wkładek wewnątrzmacicznych

Początki tej metody antykoncepcji sięgają do czasów starożytności i przez kolejne stulecia następowało jej stopniowe ulepszanie. Za pierwsze wkładki wewnątrzmaciczne służyły krążki z drewna, szkła, kości słoniowej, złota. Następnie stosowano miedź, korzenie mandragory. Dopiero w XIX i XX wieku użyto do ich wykonania początkowo metali nierdzewnych, następnie tworzyw sztucznych. Dzisiaj medycyna oferuje kilka typów wkładek wewnątrzmacicznych.

Rodzaje wkładek wewnątrzmacicznych

Czasy, kiedy używano jedynie wkładek wewnątrzmacicznych obojętnych, odeszły w niepamięć. Nowoczesne produkty są wzbogacone w jony metali lub hormony. Podstawowym działaniem wkładek jest wywoływanie tzw. sterylnego stanu zapalnego.

• Wkładki zawierające jony metali. Głównym jonem metalu używanym w tym rodzaju środka antykoncepcyjnego jest jon miedzi (znacznie rzadziej można się też spotkać z jonami złota, srebra lub platyny). Drut miedziany zwiększa ich skuteczność. Ze względu na jej właściwości miejscowo drażniące można zmniejszyć rozmiar samych wkładek. Poza tym jon gromadzi się w śluzie szyjki macicy i endometrium.
  
  W pierwszym miejscu prawdopodobnie upośledza przemiany glikogenu w komórce plemnika, w drugim zapobiega implantacji. Niektórzy wspominają również o wpływie miedzi na komórkę jajową. Powoduje ona, że po owulacji komórka nie przebywa w jajowodzie trzy dni, a jedynie kilkanaście godzin - zjawisko to nie jest do końca wyjaśnione. Miedź ma również działanie antybakteryjne. Czas efektu antykoncepcyjnego utrzymuje się przez okres 5 lat, a czasem nawet dłużej. Wkładki te są przeciwwskazane u kobiet uczulonych na miedź, z obfitymi miesiączkami, mięśniakami macicy oraz z chorobą Wilsona.

• Wkładki uwalniające hormon. Pierwowzór zawierał w swoim składzie czysty progesteron. Obecne „spirale dopochwowe” zawierają jego pochodną - lewonorgestrel (LNG). Zbiornik (kapsułka), zawierający hormon w ilości 52 mg, jest ramieniem podłużnym wkładki domacicznej (wkładka zbudowana jest z tworzywa sztucznego i ma kształt litery T). Progesteron w organizmie ludzkim jest produkowany przez ciałko żółte po owulacji. Uwalniany codziennie rano hormon wzmacnia działanie wkładki, powodując atrofię endometrium, zwiększenie gęstości śluzu szyjkowego (staje się nieprzepuszczalny dla plemników).
  
  U 25% kobiet, używających ten typ wkładek, nie dochodzi do owulacji. Hormon jest podawany miejscowo, dlatego do wywołania zahamowania jajeczkowania potrzebna jest jego mniejsza ilość (pomija krążenie wątrobowe). Obecność hormonu zmniejsza dodatkowo ilość powikłań i działań niepożądanych. Stworzenie wkładek uwalniających hormon zostało uznane za największe osiągnięcie w dziedzinie antykoncepcji odwracalnej od czasu wprowadzenia do użytku klasycznej tabletki. Wkładki te przez pierwsze trzy lata chronią niemal w 100% przed zapłodnieniem, potem ich skuteczność się zmniejsza. Niestety, w porównaniu z innymi rodzajami antykoncepcji, cena ich jest wysoka. W przeciwieństwie do innych modeli mogą ich używać kobiety ze zniekształconą macicą (mięśniaki), w okresie okołomenopauzalnym (ryzyko nieprawidłowego rozrostu endometrium), z obfitymi krwawieniami oraz podwyższonym ryzykiem zakażenia.

• Wkładki obojętne (nieaktywne). Ten rodzaj wkładek jest wykonany z polichlorku winylu (lub innych obojętnych tworzyw dla organizmu ludzkiego). Nie zawierają one ani jonów metali, ani hormonów. Obecnie są one rzadko stosowane ze względu na najgorszy efekt antykoncepcyjny. Są najmniejsze ze wszystkich dostępnych wkładek, a ich działanie polega jedynie na zapobieganiu zagnieżdżenia się zapłodnionej komórki jajowej.

• Wkładki wewnątrzmaciczne w kształcie „nici”. W dno macicy jest wszczepiana nitka, na której zawieszone są zbiorniczki zawierające i uwalniające miedź. Wkładka nie powoduje podrażnień, a jej specjalne umocowanie gwarantuje pozostanie w pierwotnym miejscu implantacji przez cały okras użytkowania. Brak ramion poprzecznych przyczynia się do obniżenia skutków ubocznych (bólu, obfitych krwawień). Skuteczność tego modelu „spirali” jest bardzo wysoka (wskaźnik Pearla 0,2). Jest ona dostępna dla kobiet z obfitymi miesiączkami i mięśniakami macicy. Niestety jest to metoda nowa i nie są znane jej działania uboczne.

Jaki rodzaj wkładki wybrać?

Kobieta nie może samodzielnie podjąć decyzji o wyborze typu „spirali”, jaki chce używać. Jeśli już zdecydowała się na ten rodzaj antykoncepcji, w pierwszej kolejności należy udać się do lekarza. Tylko ginekolog może dokonać założenia wkładki, po wcześniejszym wykluczeniu wszystkich przeciwwskazań oraz wykonaniu szeregu badań. Bardzo ważny jest zebrany dokładnie wywiad lekarski (informacje o obfitości miesiączek, uczuleniach, chorobach, poronieniach, ciążach pozamacicznych). Każda kobieta powinna mieć wykonany test ciążowy, w celu jej wykluczenia. Konieczne badania to: dokładne badanie ginekologiczne, cytologia, USG narządu rodnego (wykluczenie wad anatomicznych). Zaleca się także przeprowadzenie morfologii - w celu wykrycia ewentualnej anemii. Po analizie badań i wykluczeniu wszystkich przeciwwskazań lekarz wybiera najodpowiedniejszy rodzaj wkładki, którą zakłada w 2-3 dniu cyklu (krwawienia).

Na co zwracać uwagę po założeniu wkładki wewnątrzmacicznej?

Początkowy ból podbrzusza i obfite krwawienie miesięczne zazwyczaj ustępują po 2-3 cyklach, jednak jeśli ból jest ostry i nagły, a krwawienie przedłuża się i jest bardzo intensywne, należy zgłosić się do ginekologa. Wszelkie objawy infekcji, jak gorączka, dreszcze, a także silny świąd, ból, pieczenie okolicy narządów płciowych zewnętrznych powinny zwrócić uwagę. Niezwłocznej konsultacji wymaga brak miesiączki. Przyczyną tego może być zapłodnienie, a w konsekwencji ciąża pozamaciczna.


Bibliografia

Berek J.S., Novak E. Ginekologia, Medipage, Warszawa 2008, ISBN 978-83-89769-46-6
Opala T. Ginekologia - podręcznik dla położnych, pielęgniarek i fizjoterapeutów, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2006, ISBN 83-200-3353-5
Bręborowicz G. (red.), Ginekologia, Urban & Partner, Wrocław 2006, ISBN 83-89581-39-6
Pertyński T., Zyss T. (red.), Antykoncepcja, MedPharm, Wrocław 2008, ISBN 978-83-60466-29-2