Podstawowa temperatura ciała

Podstawowa temperatura ciała (PTC) to temperatura ciała kobiety, której pomiary służą określaniu faz płodności i niepłodności, a co za tym idzie naturalnemu planowaniu rodziny. Podstawowa temperatura ciała stosowana jest w metodzie termicznej oraz objawowo-termicznej. Mierzy się ją zazwyczaj specjalnym termometrem owulacyjnym, możliwym do kupienia w każdej aptece. Na temperaturę ciała kobiety mają wpływ gestageny, a zwłaszcza progesteron. W czasie jajeczkowania, zwanego inaczej owulacją, temperatura ciała kobiety wzrasta z około 36,5ºC do około 37ºC, czyli o pół stopnia.

Temperatura ciała kobiety w cyklu miesiączkowym

Zmiany podstawowej temperatury ciała następują w wyniku zmian stężenia progesteronu we krwi. W fazie przedowulacyjnej stężenie progesteronu jest niskie, a PTC utrzymuje się na niższym poziomie. Temperatura ciała kobiety zmienia się bardzo szybko pod wpływem działania hormonów płciowych. Zwiększenie stężenia progesteronu w organizmie kobiety skutkuje nagłym wzrostem PTC. Występowanie w cyklu miesiączkowym kobiety wyższych i niższych temperatur ciała nie zawsze odpowiada jednak dokładnie fazom płodności i niepłodności. Dla jasności interpretacji przyjmuje się zatem podział na fazę temperatur wyższych i fazę temperatur niższych w cyklu menstruacyjnym.

Cykl miesiączkowy o przebiegu dwufazowym jest uznawany za owulacyjny. Brak skoku temperatury w cyklu może świadczyć o braku jajeczkowania. Jeśli PTC utrzymuje się na poziomie wyższych temperatur przez okres dłuższy niż 16 dni, a wcześniej doszło do współżycia płciowego, można przypuszczać, że kobieta jest w ciąży. Jeśli kobieta nie zaszła w ciążę, w fazie poowulacyjnej aż do momentu wystąpienia następnej miesiączki temperatura ciała wynosi około 37ºC, a w czasie krwawienia miesięcznego i po nim opada z powrotem.

Jak mierzyć PTC?

• Podstawowa temperatura ciała oznacza pomiary dokonywane codziennie rano, zaraz po obudzeniu się. Pomiarów należy dokonywać każdego dnia, o tej samej porze – najlepiej rano, po śnie nocnym, przed wstaniem z łóżka. Najdokładniejszy jest pomiar dokonany w pochwie lub w odbycie. Pomiar temperatury skóry może być niezbyt dokładny, dlatego zaleca się pomiary w jamach ciała wyściełanych błoną śluzową.
• Mierzenie temperatury ciała powinno się odbywać o jednej porze. Półgodzinne odchylenia nie mają wpływu na wyniki pomiaru. Jeśli pomiar jest dokonany później niż zazwyczaj, to należy pamiętać, że za każdą spóźnioną godzinę pomiaru należy odjąć 0,1ºC od otrzymanego na termometrze wyniku. Pomiaru temperatury ciała należy dokonywać po przynajmniej sześciogodzinnym śnie, a stwierdzaną wartość regularnie nanosić na specjalnie przygotowaną krzywą z zaznaczonymi na osiach dniami cyklu i temperaturami co 0,1stopnia. W razie krótkiego lub niespokojnego snu pomiar temperatury podstawowej nie ma sensu.
• Należy używać zawsze tego samego termometru, który powinien być przygotowany poprzedniego dnia wieczorem.

Zaznaczając na karcie obserwacji codzienne pomiary i łącząc ze sobą linią kolejne punkty, otrzymuje się wykres krzywej termicznej. W typowym cyklu miesiączkowym kobiety krzywa ta przebiega dwufazowo, tzn. na niskim poziomie w fazie przedowulacyjnej i częściowo okołoowulacyjnej, oraz na poziomie podwyższonym o kilka dziesiątych stopni Celsjusza w fazie owulacji i w fazie poowulacyjnej.

Co wpływa na zakłócenia PTC?

Na karcie obserwacji cyklu należy zaznaczać wszystkie okoliczności, które mogły mieć wpływ na wysokość PTC i zapisywać je w formie objaśnień, np. „tylko trzy godziny snu”, „praca na nocną zmianę”, „przeziębienie”, „spożycie alkoholu”, „zbyt późny pomiar” itd. Do innych czynników, które wpływają na PTC, należą: nieregularny czas pracy, złe samopoczucie, choroby, przyjmowane leki, odstępstwa od dotychczasowych nawyków, zmiany w trybie dnia, przerwany odpoczynek nocny, jedzenie późnym wieczorem, podróż, zmiana klimatu, zmiana strefy czasowej, silny stres, duży wysiłek fizyczny.

Właściwa interpretacja zakłóceń PTC zależy od poznania indywidualnego sposobu reagowania kobiety na dany czynnik zakłócający. U jednej kobiety dany czynnik może wpływać na przebieg krzywej termicznej, u innej zaś nie będzie miał żadnego znaczenia. Stwierdzenie zakłócenia jest możliwe, gdy podwyższoną lub obniżoną temperaturę ciała daje się uzasadnić wpływem jakiegoś zdarzenia. Pomiarów uznanych za zakłócone nie uwzględnia się przy interpretacji krzywej termicznej. Na karcie obserwacji zaznacza się je kółeczkiem.

Na podstawie zmian PTC możliwe jest jedynie ustalenie z opóźnieniem dni płodnych kobiety, dlatego metodę termiczną warto łączyć z obserwacją śluzu. Do zastosowania PTC niezbędna jest dokładna znajomość własnego ciała, wystarczająco długi okres ćwiczeń dla nabrania wprawy, samodyscyplina i regularny tryb życia. Kobiety, które nie znają swojego ciała w sposób wystarczający lub prowadzą nieregularny tryb życia, mogą łączyć metodę termiczną czy objawowo-termiczną z innymi metodami antykoncepcji, np. z prezerwatywą.

Bibliografia:
Jonderko G., (red.), Podręczna encyklopedia zdrowia, Wydawnictwo Zysk i S-ka, Poznań 2002, ss. 516-517, ISBN 978-83-7506-075-1.
Troszyński M., (red.), Naturalne planowanie rodziny. Podręcznik dla nauczycieli naturalnego planowania rodziny, Polskie Stowarzyszenie Nauczycieli Naturalnego Planowania Rodziny, Warszawa 2006, ISBN 83-89621-15-0.