Test ciążowy - jak działa?

Spóźniająca się miesiączka wywołuje ogromne emocje u kobiet. U jednych dominuje strach i przerażenie przed ewentualną niechcianą ciążą, u innych natomiast jest to czas wielkiej nadziei na długo oczekiwane potomstwo. Wówczas, aby rozwiać swoje wątpliwości, kobiety sięgają po test ciążowy. Niektóre panie starające się o ciążę nie czekają na opóźniającą się miesiączkę i sięgają po taki test dużo wcześniej, aby sprawdzić, czy „tym razem się udało”.

Jak działa test ciążowy?

Zasada działania testów ciążowych dostępnych na rynku jest dość prosta. Sprowadza się ona do wykrywania we krwi lub moczu hormonu nazywanego gonadotropiną kosmówkową (hCG).
          
HCG (human choriotic gonadotropin – gonadotropina kosmówkowa) jest jednym z najwcześniej wykrywanych hormonów w czasie ciąży – już od początku 2. tygodnia po owulacji i zapłodnieniu (tuż po implantacji zarodka w jamie macicy).

Źródłem hCG we krwi i moczu kobiety są komórki trofoblastu rozwijającego się zarodka.

Tuż po owulacji w miejscu pękniętego pęcherzyka jajnikowego powstaje ciałko żółte, którego głównym zadaniem jest wydzielanie dużych ilości progesteronu i w mniejszym stopniu estrogenów. Hormony te są niezbędne do właściwego przygotowania śluzówki macicy i utrzymywania przy życiu bardzo wczesnej ciąży. Wysokie stężenie tych hormonów działa supresyjnie (hamująco) na przysadkę mózgową, co objawia się bardzo niskim stężeniem gonadotropin przysadkowych (FSH, LH). Gonadotropiny te w tak niskim stężeniu nie są w stanie dalej stymulować ciałka żółtego do produkcji hormonów. Od początku drugiego tygodnia od zapłodnienia rolę stymulatora zaczyna pełnić wydzielana przez kosmówkę gonadotropina kosmówkowa. Dzięki temu ciałko żółte ciążowe może w dalszym ciągu produkować niezbędne hormony potrzebne do utrzymania ciąży, aż do momentu wykształcenia się łożyska, które przejmuje tę funkcję. Stężenie hCG  w czasie ciąży zmienia się, osiągając maksymalną wartość między 60. a 80. dniem ciąży, następnie znacznie spada, aby w połowie trzeciego trymestru znów osiągnąć wysokie wartości.

Stosowane testy ciążowe opierają się na identyfikacji bardzo czułego dla ciąży związku, jakim jest właśnie gonadotropina kosmówkowa. Jak już wspomniano, pojawia się ona zarówno we krwi, jak i moczu kobiety będącej w ciąży.

Jakie są rodzaje testów ciążowych?

Testy ciążowe najprościej podzielić na testy ilościowe i jakościowe. Testy ilościowe (tzn. oznaczenie ilości hormonu) opierają się na oznaczeniach hCG we krwi. Cechują się znacznie większą czułością – wykrywają hCG występujące w bardzo niskim stężeniu już od 1 mIU/mL. Dzięki temu mogą być wykorzystane do potwierdzenia bardzo wczesnej ciąży (7 dni od zapłodnienia) u wyjątkowo niecierpliwych pacjentek. Dodatkowo mają zastosowanie w monitorowaniu wahań stężenia hCG, co ma miejsce w przypadku podejrzenia ciąży pozamacicznej lub monitorowania stanu pacjentki po poronieniu.

Testy jakościowe (wykrywają obecność lub brak gonadotropiny kosmówkowej) – wykonywane są z moczu kobiety. Zwane domowymi testami ciążowymi dostępne są w każdej aptece bez recepty. Ich czułość jest nieco mniejsza (około 97%), gdyż wykrywają gonadotropinę kosmówkową, dopiero gdy jej stężenie w moczu przekracza 25 mIU/Ml. W związku z tym należy je wykonywać po około 10–20 dniach od zapłodnienia.

Do wykonania testu najlepiej użyć moczu porannego, który jest odpowiednio zagęszczony.

Jak wykonać test ciążowy?

Wykonanie domowego testu ciążowego jest niezwykle łatwe i zajmuje około 3–5 min.  
Mocz zbiera się najczęściej do pojemniczka, a następnie za pomocą dołączonej do testu pipetki nanosi się kilka kropli (3–4) w odpowiednie okienko testu – wynik pojawia się po chwili (max. do 3 minut).

Jeśli niecierpliwa, przyszła mama chce jeszcze przed terminem spodziewanej miesiączki sprawdzić, czy jest w ciąży, wtedy do wykonania testu najlepiej użyć moczu porannego. Niewielkie jeszcze stężenie hCG we wczesnej ciąży może być wykryte tylko w dobrze zagęszczonym moczu, jakim jest mocz poranny. Należy jednak pamiętać, że test wykonany zbyt wcześnie może dać ujemny wynik mimo obecności ciąży. W przypadku braku spodziewanej miesiączki zalecane jest również wykonywanie testu z moczu porannego, chociaż hCG w późniejszej ciąży jest wykrywane w każdym moczu – nawet w bardziej rozcieńczonym w ciągu dnia.

Kiedy wykonać test ciążowy?

Test na obecność i stężenie hCG we krwi można wykonać już po 7 dniach od przypuszczalnego momentu zapłodnienia.

Natomiast domowe testy ciążowe wykonywane z moczu mogą dawać pozytywny wynik od około 10. dnia po zapłodnieniu. Jednak ich wykonywanie jest zalecane w terminie spodziewanej miesiączki – otrzymany wynik jest wówczas najbardziej wiarygodny.

Dwie kreski na teście ciążowym to marzenie każdej pary starającej się o dziecko. Wielka radość i emocje, ale też tysiące pytań i wątpliwości, czy wynik jest prawdziwy, czy nie popełniono jakiegoś błędu. Wtedy też kobiety bardzo często powtarzają test. Najważniejsze jednak jest, aby zgłosić się do lekarza. Bardzo wczesnej ciąży może nie udać się uwidocznić w USG, jednak badanie ginekologiczne i ewentualne badanie hCG z krwi mogą wstępnie potwierdzić takie rozpoznanie.

Fałszywie pozytywny wynik testu ciążowego

Bardzo rzadko zdarza się, że wynik testu ciążowego jest pozytywny, natomiast lekarz ginekolog nie stwierdza ciąży. Takie sytuacje mogą mieć miejsce w kilku przypadkach:
- nieprawidłowości dotyczące samego testu

• użycie testu, którego data ważności upłynęła wcześniej
• niewłaściwe wykonanie testu, a zwłaszcza zbyt późno odczytany wynik (po 3–5 min)

- stosowane leki – dotyczy niemal wyłącznie stosowanego w iniekcjach hCG
- hCG może być wytwarzana i uwalniana do krwiobiegu w znacznych ilościach przez zmiany rozrostowe trofoblastu (zaśniad groniasty całkowity i częściowy), i przez komórki nowotworów trofoblastu (zaśniad inwazyjny, rak kosmówki, przetrwała choroba trofoblastyczna), a także nowotwory jądra i jajnika z komórek rozrodczych.

Dlatego też tak ważna jest konsultacja u lekarza po uzyskaniu pozytywnego wyniku testu ciążowego.

Fałszywie negatywny wynik testu ciążowego

Zdarza się także, że pomimo obecności ciąży wynik testu jest ujemny. Najczęstszą przyczyną, poza wadliwym testem ciążowym, jest zbyt wczesne wykonanie testu. Hormon hCG pojawia się we krwi dopiero po implantacji zarodka w macicy i to początkowo w małym stężeniu. W związku z tym, jeśli test wykonano jeszcze przed implantacją, niemożliwe jest wykrycie hCG. Jeżeli kobieta podejrzewa ciążę mimo wszystko, zalecane jest powtórzenie testu po 3 dniach. Wtedy stężenie hCG w moczu powinno osiągnąć już wartość wykrywaną przez domowy test ciążowy.


Bibliografia

Kaleta M. (red.), Podstawy położnictwa. Najważniejsze zagadnienia, Urban & Partner, Wrocław 2011, ISBN 978-83-7609-254-6
Berek J.S., Novak E. Ginekologia, Medipage, Warszawa 2008, ISBN 978-83-89769-46-6
Opala T. Ginekologia - podręcznik dla położnych, pielęgniarek i fizjoterapeutów, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2006, ISBN 83-200-3353-5
Bręborowicz G. (red.), Ginekologia, Urban & Partner, Wrocław 2006, ISBN 83-89581-39-6