Wkładki wewnątrzmaciczne - co to takiego?

Kobiety mają do wyboru wiele metod antykoncepcyjnych. Można decydować, czy chce się codziennie obserwować swój organizm, łykać tabletki antykoncepcyjne, sprawdzać przyklejony plasterek lub bezpośrednio przed stosunkiem użyć jakiejś metody, np. prezerwatywy. Można też zdecydować się na środek, „działający” kilka lat, którym jest wkładka wewnątrzmaciczna (zwana też wewnątrzmaciczną wkładką antykoncepcyjną, spiralką domaciczną).

Trochę historii

Już w starożytności Hipokrates umieszczał w macicy kobiet krążki z drewna, szkła, kości słoniowej czy złota. W średniowieczu Avicenna proponował zaś wkładki z miedzi, korzeni mandragory lub z ośmiornicy. Pierwszym nowoczesnym zastosowaniem wkładki wewnątrzmacicznej było leczenie tyłozgięcia macicy, przez co miała wspomagać zapłodnienie. Sprawdziło się jedynie pierwsze zastosowanie, macica przybierała korzystniejsze położenie, ale ilość zapłodnień pozostawała na tym samym poziomie.

Po raz pierwszy w 1880 roku została ona świadomie użyta jako metoda antykoncepcyjna, jednak ówczesny ostry, metalowy przedmiot powodował liczne perforacje macicy. Od 1909 roku zaczęto stosować inne materiały, służące do wykonania spirali wewnątrzmacicznej, np. metali nierdzewnych, catgutu (strun chirurgicznych, wykonanych z baranich lub kozich jelit), jedwabnych nici. Ojcem antykoncepcji domacicznej został Ernst Grafenberg, który w latach 1928-30 stworzył tzw. pierścienie (gwiazdy) Grafenberga (złożone z jedwabnej nici oraz złotego lub srebrnego drutu). Metoda ta nie sprawdziła się, ponieważ powodowała liczne zakażenia. Przełom nastąpił dopiero 1959 roku, kiedy Oppenheimer i Ternei Ota zastosowali skuteczne wkładki wykonane z tworzywa sztucznego, nie wywołujące stanów zapalnych i nadmiernych krwawień. Posiadały one również (tak jak obecne) nitkę wystającą do pochwy i ułatwiające łatwe ich usuwanie. W roku 1969 Zipper dał początek aktywnym wkładkom wewnątrzmacicznym, owijając wcześniejsze drucikiem miedzianym.

Czym właściwie jest wkładka wewnątrzmaciczna?

Antykoncepcyjna wkładka domaciczna zwana potocznie „spiralą” to mały, giętki przedmiot, o długości 2-4 centymetry. Zbudowana jest z trzonu i ramion, najczęściej ma kształt litery T, S lub (rzadziej) spirali. Obecnie produkowane są różne rodzaje wkładek. Najczęściej używa się polichlorku winylu lub innych obojętnych dla organizmu ludzkiego tworzyw sztucznych o dużej elastyczności, które tworzą trzon. Dodatkowo zawierają one jony: miedzi, srebra, złota i platyny, w celu zwiększenia skuteczności antykoncepcyjnej.

Istnieje też modyfikacja tradycyjnych wkładek, które uwalniają codziennie rano hormon - progesteron, z umieszczonej w trzonie kapsułki. Większość środków wewnątrzmacicznych nasycona jest solami baru, co pozwala uwidocznić je na zdjęciach rentgenowskich. Innowacyjną alternatywą są wkładki wewnątrzmaciczne bez ramion, w których nitka z pojemniczkiem uwalniającym miedź, jest wszczepiona w dno macicy. Ta budowa ma zmniejszyć częstość działań niepożądanych. Wkładki posiadają nici wykonane z polietylenu, które pozwalają na sprawdzanie ich położenia. Działanie polega na wytworzeniu tzw. sterylnego stanu zapalnego, uniemożliwiającego zagnieżdżenie zapłodnionej komórki jajowej.

Dla kogo są wkładki wewnątrzmaciczne?

”Spirala” jest alternatywą dla kobiet, które nie mogą brać tabletek antykoncepcyjnych, zawierających estrogeny (np. dla kobiet palących papierosy, z niekontrolowanym nadciśnieniem) oraz dla matek karmiących piersią. Jest ona odpowiednia dla kobiet po 30. roku życia, które już rodziły, nie mają zaburzeń miesiączkowania i bolesnych miesiączek oraz są w stałym związku (liczni partnerzy zwiększają ryzyko zakażeń).

Przeciwwskazania

Tej metody antykoncepcji powinno się unikać u młodych kobiet, które jeszcze nie rodziły. Bezwzględnie wkładkę domaciczną jako metodę antykoncepcyjną wykluczają: ciąża pozamaciczna w wywiadzie, czynne zakażenie w obrębie narządów rodnych, nadżerki, torbiele jajników, krwawienia z pochwy o niejasnej etiologii, niedokrwistość, mięśniaki macicy, guzy przydatków, wady anatomiczne macicy, leczenie immunosupresyjne, zakażenie wirusem HIV lub pełnoobjawowy AIDS, uczulenie na miedź, choroba Wilsona, wady anatomiczne zastawek serca oraz podejrzenie ciąży.

Kiedy należy zakładać wkładkę?

Zastosowanie tej metody antykoncepcji jest możliwe dopiero po dokładnym zbadaniu przez lekarza ginekologa i wykluczeniu ewentualnych przeciwwskazań. Założenia i doboru wielkości wkładki dokonuje także lekarz. Najlepszym momentem na wykonanie zabiegu jest 3-4 dzień krwawienia, ujście zewnętrzne szyjki macicy jest rozwarte i nie wymaga dodatkowego rozszerzania. Dodatkowo kurczliwość macicy jest mniejsza niż w innych fazach cyklu, co zapobiega wydaleniu wkładki z jamy macicy.

Przed założeniem wkładki warto przyjąć środek przeciwbólowy, gdyż jest to zabieg nieprzyjemny. Wkładkę w macicy umieszcza się za pomocą specjalnego, sterylnego aplikatora. Lekarz ginekolog przycina nitki na odpowiedniej długości (2-3 cm), co pozwala kobiecie prowadzić comiesięczną, samodzielną kontrolę położenia wkładki oraz nie sprawia bólu partnerowi podczas stosunku (ból powodują zbyt krótkie nitki). Kobieta jest zobowiązana tydzień po założeniu wkładki skontrolować jej położenie u ginekologa, kolejna wizyta jest konieczna po pierwszej miesiączce (sprawdzenie czy wkładka nie wypadła). Przez pierwszy miesiąc należy korzystać z dodatkowej metody antykoncepcyjnej.

Kolejne wizyty powinny odbywać się dwa razy do roku (gdy występują objawy infekcji należy niezwłocznie udać się do lekarza). Wkładkę domaciczną usuwa się w sposób bezbolesny, po zakończeniu okresu jej działania, w trakcie miesiączki. Kobiety stosujące wkładkę powinny unikać używania tamponów lub zmieniać je bardzo często (zwiększają ryzyko infekcji).

Zalety

Metoda ta jest skuteczna dla kobiet, które już rodziły i chcą uniknąć kolejnych ciąż. Używając wkładek, nie trzeba pamiętać o codziennej „tabletce” lub obserwacji organizmu. Koszt jest nieduży, ponieważ używa się jej kilka lat, odwracalność efektu antykoncepcyjnego występuje już po 2-3 cyklach. Wieloletnie badania nie potwierdzają wzrostu ryzyka rozwoju raka trzonu i szyjki macicy. Wkładki wewnątrzmaciczne mają wysoką skuteczność, wskaźnik Pearla 0,3-2,1.

Skutki uboczne

Wkładki mogą powodować występowanie obfitych, bolesnych miesiączek i krwawień międzymiesiączkowych, co w efekcie może być przyczyną anemii. Zazwyczaj krwawienie wraca do normy po kilku cyklach. Wkładka nie powoduje stanów zapalnych, ale może uczynnić ukryte zakażenie. Konsultacji z lekarzem wymagają: brak miesiączki (możliwość ciąży pozamacicznej), gorączka, dreszcze, ból w okolicy krzyżowej lub podbrzusza.

Ryzyko perforacji ściany macicy zdarza się rzadko (najczęściej podczas zakładania wkładki po porodzie, poronieniu lub podczas karmienia - ściana macicy jest cieńsza i bardziej miękka). Jeśli kobieta mimo używania wkładki zajdzie w ciążę, musi jak najszybciej udać się do lekarza, by potwierdzić prawidłowe miejsce zagnieżdżenia zarodka oraz podjąć decyzję o usunięciu (może spowodować poronienie) lub pozostawieniu wkładki (wzrost ryzyka poronienia). Spirale domaciczne prawdopodobnie mogą zwiększać również ryzyko promienicy.


Bibliografia

Hanretty K. P. Położnictwo, Urban & Partner, Wrocław 2006, ISBN 83-89581-34-5
Bręborowicz G. Ginekologia i położnictwo, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2005, ISBN 83-200-3082-X
Lew-Starowicz Z. (red.), Seksualność człowieka, Urban & Partner, Wrocław 2010, ISBN 978-83-7609-250-8
Guillebaud J., Szarewski A., Wszystko o antykoncepcji, Medycyna Praktyczna, Kraków 1997, ISBN 83-86657-31-6

Wkładka antykoncepcyjna